İş Hukukunda Arabuluculuk

İş Hukukunda Arabuluculuk
Bilindiği üzere, 1 Ocak 2018 tarihinde 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nda (“7036 sayılı Kanun”) yapılan değişiklikle işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıklarda arabuluculuk kurumuna başvurmak zorunlu hale getirilmiştir.

I. Arabuluculuk nedir?
Arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nda (“6325 sayılı Kanun”) “Sistematik teknikler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştiren, tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması hâlinde çözüm önerisi de getirebilen, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyarî olarak yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemi” olarak tanımlanmıştır.
Arabuluculuk “zorunlu arabuluculuk” ve “ihtiyari arabuluculuk” olmak üzere ikiye ayrılmakta olup iş hukukundan doğan uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvuru, istisnai haller haricinde, dava şartıdır.

II. Arabuluculukta taraflar kimlerdir?
Arabuluculuk faaliyetinin tarafları işçi ve işverendir. Arabulucu tarafsızdır. Taraflar arabuluculuk görüşmelerine bizzat katılabileceği gibi kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla da katılabilirler.

III. Arabuluculuk hangi davalarda dava şartı olarak belirlenmiştir?
İş hukukunda işçi ve işveren arasında, aşağıdaki uyuşmazlıklar yaşandığı takdirde dava açılmadan önce arabuluculuk kurumuna başvurmak zorunludur.
• İşe iade davaları,
• Kıdem tazminatı,
• İhbar tazminatı,
• Bakiye süre ücreti alacağından doğan davalar,
• Eşit davranmama tazminatından doğan davalar,
• Fazla çalışma (Mesai) ücreti,
• Yıllık ücretli izin ücreti,
• Prim ve ikramiye ücretinden doğan davalar,
• Boşta geçen süre tazminatından doğan davalar,
• İşe başlatmama tazminatından doğan davalar,
• Kötü niyet tazminatından doğan davalar,
• Sendikal tazminattan doğan davalar,
• Ücret alacağından doğan davalar,
• Yol ve yemek ücretinden doğan davalar,
• Ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücretinden doğan davalar.
Yukarıda belirtilen uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk dava şartı olduğundan işbu uyuşmazlıklar sebebiyle arabulucuya başvurmadan açılan davalar, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilecektir.
Daha önce de belirttiğimiz üzere, işçi ile işveren arasında meydana gelen her uyuşmazlıkta arabuluculuk dava şartı olarak kabul edilmemiştir. Aşağıda belirtilen uyuşmazlıklarda arabuluculuk kurumuna başvurulmadan dava açılabilmektedir.
• Hizmet Tespit Davaları
• İş Kazasından Doğan Maluliyet ve İş Göremezlik Oranının Tespiti Davaları
• İş Kazasından Doğan Maluliyet Oranına İtiraz Davaları
• İş Kazasından Doğan Maddi Tazminat Davaları
• İş Kazasından Doğan Manevi Tazminat Davaları
• İş Kazası Nedeniyle İşverene ve Sair Kusurlu Kişilere Açılan Rücu Davaları
• Meslek Hastalığından Doğan Maddi Tazminat Davaları
• Meslek Hastalığından Doğan Manevi Tazminat Davaları
• Meslek Hastalığından Doğan Maluliyet ve İş Göremezlik Oranının Tespiti Davaları
• Meslek Hastalığından Doğan Maluliyet Oranına İtiraz Davaları
• Meslek Hastalığı Nedeniyle İşverene ve Sair Kusurlu Kişilere Açılan Rücu Davaları

IV. Arabuluculukta başvuru nereye yapılır?
Taraflar aralarında anlaşarak bir arabulucu seçebileceği gibi 7036 sayılı Kanun’un 3. maddesinin 5.fıkrasına göre karşı tarafın, karşı taraf birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki Arabuluculuk Bürosu’na ya da arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde görevlendirilen Yazı İşleri Müdürlüğü’ne tarafsız bir arabulucunun atanması için başvuru yapılabilir.

V. İş Davalarında Arabuluculuğa Başvuru ve Zamanaşımı Süresi
Uyuşmazlığın türüne ve başvurucunun talebine göre arabuluculuğa başvuru süreleri değişiklik göstermektedir. İşe iade talepli olarak arabuluculuğa başvurulması halinde, işçi iş sözleşmesinin feshedildiğine ilişkin fesih bildirimini tebliğ aldığı tarihten itibaren 1 (bir) ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Bu 1 (bir) aylık süre içinde işe iade talebi için arabuluculuk süreci başlatılmazsa, artık dava yoluyla da işe iade talebi ileri sürülemeyecektir.
İşe iade talebi dışındaki işçilik alacakları talepleri için arabulucuya başvuru süresi öngörülmemiştir. Bu kalemler hakkında dava açmak için İş Kanunu’nda 5 ve 10 yıllık zamanaşımı süreleri öngörülmüş olup arabuluculuğa başvuru süreleri de aynıdır.
Ayrıca, Arabuluculuk Bürosu’na başvuru tarihi ile son tutanağın düzenlendiği tarih arasında zamanaşımı durmakta ve hak düşürücü süreler işlememektedir. Uyuşmazlığın arabuluculuk sonucunda çözülemediğine ilişkin son tutanağın düzenlendiği tarihte zamanaşımı yeniden işlemeye başlamaktadır.

VI. Uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla çözülmesi ne kadar sürer?
7036 sayılı Kanun’una göre arabulucu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde yapılan başvuruyu sonuçlandırmalıdır. Ancak zorunlu hallerde bu süre, arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilmektedir.
Ayrıca arabulucu, taraflara ulaşılamıyorsa, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamamışsa yahut yapılan görüşmeler sonucunda anlaşmaya varılmış veya varılamamışsa, arabuluculuk faaliyetini sona erdirir ve son tutanağı hazırlayarak durumu derhal Arabuluculuk Bürosu’na bildirir.

VII. Tarafların arabuluculuk toplantısına katılmaması halinde hukuki sorumluluğu nedir?
İş hukukundan doğan uyuşmazlıklarda eğer arabuluculuk dava şartı ise, bir tarafın Arabuluculuk Bürosu’na başvurması durumunda her iki taraf da görüşmeye katılmakla yükümlüdür. Aksi takdirde, mazeret belirtmeden ilk arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf, arabuluculuk akabinde açılan dava neticesinde kısmen ya da tamamen haklı bile çıksa yargılama giderlerinin tamamını ödemek zorunda kalacaktır. Buna ek olarak, arabuluculuk görüşmesine katılmayıp davayı kazanan taraf lehine vekalet ücretine karar verilmeyecek olup bu taraf vekalet ücreti, harçlar ve bilirkişi ücreti gibi giderlerin tamamından sorumlu tutulacaktır.
Ancak, her iki tarafın da toplantıya katılmamaları halinde tarafların yargılama masrafları kendi üzerlerinde kalmaktadır. Bu durumda haklı çıkan taraf lehine vekalet ücretine hükmedilebilir.

VIII. Arabuluculuk sonrası süreç nasıl ilerler?
6325 sayılı Kanun’a göre, arabuluculukta çözülen uyuşmazlık konularıyla ilgili tekrardan dava açılamaz.
Arabuluculuk görüşmeleri sonucunda anlaşmama tutanağı imzalanması halinde veya anlaşma tutanağı imzalanıp ancak bu tutanakta yer almayan hususlar hakkında, taraf, yetkili iş mahkemesinde dava açabilecektir.
Arabuluculuk görüşmelerinin olumsuz olarak sonuçlanması halinde, imzalanan son tutanak tarihinden itibaren taraflar İş Kanunu’nda belirtilen zamanaşımı süreleri dahilinde dava açabilir. Ancak, işe iade talepli arabuluculuk başvurularının olumsuz sonuçlanması halinde, son tutanağın düzenlenmesinden itibaren 2 hafta içinde işe iade talebiyle dava açılması gerekmektedir. Aksi takdirde işe iade talebi dava yoluyla ileri sürülemeyecektir.

Konuyla ilgili bizlere her zaman ulaşabilirsiniz.
İyi günler dileriz.
DEDEOĞLU & BALABAN HUKUK BÜROSU
Av. Havva Balaban – havva@dedeoglubalaban.com – 0 532 712 08 94
Av. Mirkan Dedeoğlu – mirkan@dedeoglubalaban.com – 0 532 478 97 88